IPARD II  Program  i značaj početka korišćenja IPARD sredstava za države kandidate

//IPARD II  Program  i značaj početka korišćenja IPARD sredstava za države kandidate

IPARD II  Program  i značaj početka korišćenja IPARD sredstava za države kandidate

Pretpristupni fondovi Evropske unije  su  strukturirani tako da olakšaju sprovođenje političke i ekonomski reforme zemljama korisnicama programa, te da ih pripreme za prava i obaveze koje dolaze s članstvom u Evropskoj uniji. Instrument za pretpristupnu pomoć  EU,( IPA II) osmišljen je tako da stvori jedinstveni okvir i da pod zajedničkim instrumentom zemljama kandidatima i potencijalnim kandidatima olakša prelazak iz jednog statusa u drugi.

IPARD II  Program -Instrument pretpristupne pomoći za ruralni razvoj,  predstavlja jednu od prioritetnih oblasti Instrumenta za pretpristupnu pomoć EU (IPA) u periodu 2014 – 2020, namijenjenu ruralnom razvoju.

Da bi država kandidat za članstvo u EU mogla da koristi ova sredstva mora da uspostavi poseban sistem za njihovo planiranje, dodjelu i kontrolu, koji se zasniva na konceptu i pravilima koje postoje u okviru Zajedničke poljoprivredne politike. Naime, IPARD II služi za dostizanje evropskih standarda i podizanje konkurentnosti, odnosno da pruži pomoć za sprovođenje pravne tekovine EU u vezi sa Zajedničkom poljoprivrednom politikom i doprinese održivom prilagođavanju poljoprivrednog sektora i ruralnih područja u zemljama kandidatima.

To je dokument koji se akredituje (odobrava) od strane Direktorata za poljoprivredu EU (DG AGRI), kojim se definišu mjere za podršku ruralnom razvoju, kriterijumi i finansijski okviri, u skladu s  regulativama EU, kao i kriterijumi i finansijski okviri podrške definisanim regulativama EU.

IPARD program se odvija u dvije faze. Prva faza podrazumijeva: investicije u fizičku imovinu poljoprivrednih gazdinstava, investicije u preradu i marketing poljoprivrednih proizvoda i proizvoda ribarstva, diversifikacija poljoprivrednih gazdinstava i razvoj poslovanja i tehničku pomoć.

Druga faza se odvija kroz: sprovođenje lokalnih strategija ruralnog razvoja – LEADER pristup i agro-ekološko-klimatske mjere i mjere organske proizvodnje. LEADER – Liaison Entre Actions de Développement de l‘Économie Rurale – veza između ruralne privrede i mjera za razvoj), koji je prije svega usmjeren na pojedinačne projekte koji se pripremaju i sprovode na nivou lokalnih zajednica. U okviru ovog pristupa, lokalne zajednice imaju priliku da riješe specifične probleme na svojoj teritoriji, imajući u vidu prirodne, ekonomske ili druge specifičnosti. Na taj način se lokalne zajednice uključuju kako u sprovođenje mjera Zajedničke poljoprivredne politike, tako i mjera koje se odnose na unaprjeđenje zapošljavanja i smanjivanje siromaštva u ruralnim sredinama.

Jedan od zahtjeva EU za korišćenje IPA fonda (IPARD) je i formiranje platne agencije po EU standardima.

Mjere definisane programom IPARD II

Programom IPARD II definisane su mjere za podršku ruralnom razvoju u skladu sa uredbama Evropske unije: investicije u fizičku imovinu poljoprivrednih gazdinstava, investicije u preradu i marketing poljoprivrednih proizvoda (prioritetni sektori su mlijeko i mliečni proizvodi, meso i proizvodi od mesa i sektor voća i povrća), investicije u diverzifikaciju poslovnih aktivnosti na gazdinstvu, priprema i sprovođenje lokalnih akcionih strategija – LIDER pristup), agro-ekološke mjere – organska poljoprivreda.

Potencijalni korisnici sredstava iz programa IPARD II

Za dobijanje sredstava iz programa IPARD II potencijalni aplikanti su fizička lica (uključujući i preduzetnike), pravna lica i poljoprivredna gazdinstva u aktivnom statusu upisana u registar poljoprivrednih gazdinstava, u skladu sa uslovima koji su definisani za svaku od nevedenih mjera. Korisnici mjera moraju da u potpunosti ispune opšte i specifične uslove za svaku od navedenih mjera.

Za pojedine mjere programa IPARD II propisana je minimalna veličina posjeda, minimalni broj stoke, kapacitet sakupljenog mlijeka i ostali specificni uslovi koje poljoprivredno gazdinstvo mora da ispuni prilikom konkurisanja.

Procedura za apliciranje

Ključno je da je  prvo neophodno obezbijediti pun iznos sredstava  za realizaciju investicije, što znači da krajnji korisnik mora da ima sredstva potrebna za realizaciju čitave investicije. Kada je spreman za investiciju, aplicira na objavljeni konkurs IPARD agencije. Uz aplikaciju  dužan je  da dostavi svu potrebnu dokumentaciju kako bi uopšte ušao u proces odobravanja projekta. To su, najčešće, odgovarajući dokazi o pravu svojine ili zakupa nad zemljom, dokazi identiteta, upis u registar poljoprivrednih gazdinstava i slično, uglavnom identično kao i za nacionalne mjere. Osim ove opšte dokumentacije, potencijalni korisnik je obavezan da dostavi i specifičnu dokumentaciju, kao što je biznis plan.

Prilikom apliciranja za bespovratna sredstva kroz IPARD program poljoprivredni proizvođač mora imati izrađen biznis plan kojim potvrđuje ekonomsku isplativost investicije koju planira da realizuje. Za investicije koje ne prelaze 50.000 eura, potrebno je izraditi jednostavan poslovni plan usaglašene forme sa IPARD agencijom.

Nakon završetka investicije korisnik sredstava podrške podnosi zahtjev za isplatu sredstava podrške, u roku utvrđenom ugovorom o dodjeli sredstava podršk, te da  troškovi nastali za realizaciju investicije prilikom podnošenja zahtjeva za isplatu moraju biti plaćeni u  potpunosti.

Korisnička upustva

Zahtjevi se ragnigarju na osnovu jasno definisanih kriterijuma, u skladu sa  propisom  kojim se  uređuje  realizacija i postupak korišćenja sredstava finansijske podrške, za sprovođenje mjera ruralnog razvoja iz Instrumenta za pretpristupnu pomoć Evropske unije (IPA) i/ili tzv.  korisničkog uputstva za koji je zadužena IPARD agencija, a gde se definiše na koji način, u kojim rokovima, za koja sredstva i uz koju potrebnu dokumentaciju potencijalni korisnik može da ostvari prava na IPARD sredstva.

Odobravanje projekta

Tek posle dostavljanja svih potrebnih dokumenata, potencijalni korisnik ulazi u proces odobravanja projekta. Investicija ne smije biti započeta prije nego što je projekat odobren. Pošto se projekat odobri, korisnik može započeti investiciju, ali ne smije odstupati od svog projekta koji je priložio prilikom konkurisanja. Svaka, pa i najmanja promjena, biće predmet odobravanja IPARD agencije, u suprotnom potencijalni korisnik može biti odbijen. Posle odobrenja projekta, korisnik IPARD sredstava stupa u ugovorni odnos sa IPARD agencijom, gde se jasno određuju prava i obaveze obe strane, uključujući i pravo na žalbu korisnika u slučajevima kada smatra da su mu ugrožena prava.

Odobravanje plaćanja

Pošto je projekat odobren, korisnik počinje sa investicionim aktivnostima, prema odobrenom projektu. U zavisnosti od organizacije IPARD agencije, on može, u određenom roku ili samo u toku trajanja konkursa (ovaj konkurs različit je od konkursa za odobravanje projekta), da obavi refundaciju utrošenih sredstava u iznosu od 50 odsto vrijednosti investicije (ili u pojedinim slučajevima, 55, 60%, te u visini do 65% vrijednosti odobrenih prihvatljivih troškova za poljoprivredno gazdinstvo čiji nosilac u trenutku donošenja odluke o dodjeli podrške ima manje od 40 godina, kao i do 70% vrijednosti odobrenih prihvatljivih troškova na poljoprivrednom gazdinstvu u planinskom području. ). Aplikant,  tom prilikom, podnosi sve  dokaze o uplati sredstava, račune  i drugo, čime dokazuje obavljenu transakciju. Najčešće će refundacija sredstava  obavlja jednom, za sva investirana sredstva, ali se kod zahtjevnijih investicija može desiti fazno investiranje, pa samim tim i povraćaj sredstava može biti u više faza. U slučaju kupovine mašina postoji ograničenje koje se odnosi na zemlju porijekla. To mogu biti samo mašine koje su porijeklom iz EU ili zemalja u posebnom statusu EU (zemlje kandidati, potencijalni kandidati, zemlje EEA i zemlje u okviru Evropske politike susjedstva).

Kontrola korisnika

Što se tiče  kontrole  korisnika, one su višestruke. Administrativna kontrola i provjera sprovodi se  prije odobravanja zahtjeva , u toku sprovođenja zahtjeva , prije isplate sredstva  i pet godina nakon isplate sredstava.  Prvo, radi se o takozvanoj ,,nultoj kontroli” u kojoj se korisnik  provjerava da li je započeo investiciju/kupio opremu za koju konkuriše, dok se druga kontrola  odvija prije isplate sredstava, s ciljem da se utvrdi da li je investicija obavljena u skladu s predloženim projektom, te poslednja kontrola  koja se obavlja nakon realizovane investicije i posle isplaćenih sredstava korisniku. Riječ  je o  ex-post kontroli, koja ima za cilj utvrđivanje da li je investicija realizovana i da li su dostignuti standardi EU na kraju investicije. Kontrole mogu biti i vanredne u zavisnosti od okolnosti (prevara, neregularnost, itd.). Korisnik je dužan da čuva svu dokumentaciju od trenutka sklapanja ugovora do trenutka isteka pet godina od realizovane investicije.

Značaj početka korišćenja IPARD sredstava za države kandidate

Početak korišćenja IPARD sredstava za države kandidate je značajan za poljoprivrednu proizvodnju iz više razloga. To je trenutak  kada država trasira put ka Zajedničkoj poljoprivrednoj politici EU, I, pored ostalog ,  otvara vrata mnogo značajnijim sredstvima, ali  i zahtijeva od država kandidata da pripreme sve preduslove za intenzivno korišćenje IPARD fonda, uključujući i povećanje dostupnosti novca poljoprivrednom sektoru kroz podršku kreditnim aktivnostima, uspostavljanje garancijskog fonda za poljoprivredu, itd.

Naime, EU fondovi namenjeni poljoprivredi i ruralnom razvoju povećaće se i time se sredstva naminjena investicionoj podršci značajno uvećavaju i podstiče se razvoj poljoprivrede i njena priprema za ozbiljnu utakmicu na jedinstvenom tržištu EU. Istovremeno, treba imati u vidu da su IPARD sredstva namijenjena, prije svega, uspostavljaju  institucionalnih struktura i njihovom  ,,treningu” za korišćenje mnogo značajnijih sredstava EU iz fondova Zajedničke poljoprivredne politike EU, ali i uvođenju mnogo strožih pravila kojih moraju da se pridržavaju potencijalni korisnici sredstava. Zbog toga je najznačajniji cilj svih zemalja kandidata da povećaju potrošnju IPARD sredstava na maksimum kako bi se kvalifikovali za veća sredstva iz fondova ZPP posle ulaska u punopravno članstvo EU.

Za uspješno koriščenje IPARD sredstava kao ključne za države kandidate u pregovračkom procesu,  izdvajaju se zakonodavne aktivnosti i institucionalna izgradnja,  kao i uspostavljanje IT podrške procesu usklađivanja domaćeg zakonodavstva s evropskim zakonodavstvom u oblasti poljoprivrede, bezbjednosti hrane, veterinarske i fitosanitarne politike jer  proces usklađivanja zakonodavstva u oblasti  poljoprivrede predstavlja najsloženiji proces u oblasti harmonizacije propisa, na putu ka članstvu, što zahtijeva  jačanje koordinacije i odgovarajući  monitoring čitavog procesa, specijalizaciju i dodatnu obuku zaposlenih u resornom ministarstvu,ali i ostalim institucijama za nove poslove koji se odnose na usklađivanje, sprovođenje i primjenu  propisa, standarda i kodeksa  dobre  poljoprivredne prakse..

 

2018-03-17T07:41:57+00:00March 16th, 2018|Programi|