Javni medijski servis i ,,kultura nezavisnosti”

//Javni medijski servis i ,,kultura nezavisnosti”

Javni medijski servis i ,,kultura nezavisnosti”

Javni medijski servis se definiše kao nezavisan i samostalan pravni subjekt koji, obavljanjem svoje osnovne djelatnosti, omogućava ostvarivanje javnog interesa u oblasti javnog informisanja i pruža opšte i sveobuhvatne medijske usluge koje podrazumijevaju informativne, obrazovne, kulturne i zabavne sadržaje namijenjene svim djelovima društva. Rad javnih medijskih servisa uređuje se zakonom, u skladu sa evropskim standardima i međunarodnim dokumentima u oblasti elektronskih medija. Zakonom se uređuju djelatnost i načela na kojima se zasniva obavljanje djelatnosti, javni interes koji ostvaruju, javnost rada, način izbora organa i njihova nadležnost, donošenje akata, kao i obezbjeđivanje sredstva za rad i način njihovog finansiranja.

Osnovni zadatak javnog medijskog servisa je da ostvaruje javni interes, a to znači da informiše istinito i nepristrasno, da u svojim programima poštuje osnovna ljudska prava i slobode,  pluralizam ideja i mišljenja, da unaprjeđuje obrazovanje, kulturu i medijsku pismenost stanovništva.

U svim zemljama javni medijski servisi  imaju izvjestan broj obaveza zasnovanih na tri najvažnija principa koji se odnose na: proizvodnju  programa  prilagođenom javnom servisu, nepristrasno i tačno informisanje i univerzalni pristup. Najvažniji uslov koji je potrebno da se ispuni kako bi javni servisi mogli da izvršavaju svoju ulogu, odnosi se na njihovu sposobnost da djeluju nezavisno.

Postoje tri oblasti u kojima je nezavisnost od najvećeg značaja za njihovo ukupno funkcionisanje: finansijska nezavisnost, nezavisno upravljanje i nezavisna uredivačka politika.

Države članice Evropske unije  razvile su različita pravila za finansiranje svojih javnih  mediskih servisa u skladu sa svojim nacionalnim tradicijama i okolnostima.

Finansiranje javnih medijskih servisa može se osigurati naplatom fiksne dozvole za rad, porezima, državnim subvencijama, pretplatama, oglašavanjem i prihodima od sponzorisanja, naknadama za specijalizovane usluge kanala za koje se plaća pretplata i usluge na zahtjev, prodajom srodnih proizvoda kao video-materijali ili filmovi i naknadama za korišcenje audio- vizuelnih arhiva.

Prihod od pretplate smatra se najprikladnijim modelom finasiranja javnih medijskih servisa sve dok postoji transparentnost i odgovornost  u vezi sa  trošenjem javnih sredstava. Iako je pretplata u osnovi prerušeni oblik oporezivanja ona ipak ne dolazi direktno iz državnog budžeta što omogućava veću finansijsku nezavisnost i zbog toga je legitiman način njihovog finansiranja. Međutim, prosto uvođenje pretplate nije dovoljna da bi se obezbijedila finansijska nezavisnost, ukoliko bi skupština i/ili vlada određivale iznos televizijske pretplate, i sve dok  bi njeno povećanje iziskivalo  promjenu zakona, pretplata može da bude još jedno sredstvo kontrole medija od države. Finasijska nezavisnost može se obezbijediti stabilnim izvorom nezavisnih i dovoljnih sredstava, povezanim sa ekonomskim indikatorima kao što je stopa inflacije, ali i uz odgovrajuću zastupljenost javnosti kada je riječ o raspolaganju tim novcem.

Subvencionisanje javnih servisa iz državnog budžeta uglavnom se smatra ,,najopasnijim “modelom finanasiranja, s obzirom na to da se stvara zavisnost medija od državnih struktura. U isto vrijeme ovaj način finansiranja ne djeluje posticajno kada je riječ o reformi i pronalaženju fleksibilnijih medoda upravljanja.

Nezavisna uredivačka politika blisko je povezana sa finansijskom i upravnom nezavisnošcu. Naime, nezavisnu uredivačku politiku nemoguće je ostvariti bez pouzdanog I dovoljnog  izvora finansiranja koji će omogućiti istraživačko izvještavanje i dobar informativni program, kao i bez upravnih struktura koje će garantovati imunitet na spoljnje pritiske. 

Ono što karakteriše odnosno  treba da karakteriše  javni medijski servis  je da  mora da  bude  važan izvor nepristrasnih informacija i različitih političkih mišljenja a  informativni program ne smije da bude politički pristrasan, netačan i stranački orijentisan. Takođe, treba  da djeluje u skladu s visokim uređivačkim standardima objektivnosti, pravičnosti i nezavisnosti od političkih ili ekonomskih miješanja.  Međutim, treba da bude izložen strožem kritičkom javnom ispitivanju i većoj odgovornosti za svoje programe od komercijalnih medija te da  doprinese proizvodnji audio-vizuelnih radova visokog kvaliteta. Da omogući široj publici besplatan pristup neformalnim obrazovnim i kulturnim programima. Istovremeno,  javni medijski servis ima odgovornost i obavezu da služi manjinskim gledaocima i osobama sa invaliditetom, koji usluge ne mogu da dobiju na čisto komercijalnom tržištu; dakle, treba da podrže nekomercijalne ciljeve, kao što su društveni napredak, javni interes u demokratskim procesima, interkulturalno razumijevanje i društvenu integraciju.

Iako je finansiranje javnih medijskih servisa u javnom interesu, od njih se traži  da zadovolje standarde kvaliteta kada je riječ o audiovizuelnom sadržaju i uslugama. To zahtijeva da zakonodavci i regulatorna tijela, u skladu sa svojim nadležnostima,  definišu zadatke javne službe i smjernice opšte politike za takve standarde kvaliteta, a da javnim medijskim servisima daju nezavisnost u pogledu dnevnih uređivačkih i upravljačkih pitanja. Dakle, treba uspostaviti mehanizme javne odgovornosti za kontrolu kvaliteta, uključujući i korisničko ocjenjivanje. Međutim, udio gledanosti ne bi trebalo da bude odlučujući faktor.

Prelazak sa državnih na javne servise i sa emitera na javne medijske servise, revidiranje i rekonstrukcija sistema upravljanja predstavlja presudan faktor sposobnosti javnih medijskih servisa da se suoče sa tim i drugim izazovima koji prate reformski process. Prioritet javnih medijskih servisa mora biti da osiguraju  da njihova kultura, politike, procesi i planiranje programa odražavaju i obezbjeđuju uređivačku i operativnu nezavisnost.

Preporuka CM/REC(2007)2 Komiteta ministara državama članica o medijskom pluralizmu i raznovrsnosti medijskog sadržaja,  u  dijelu koji se odnosi na  Javni medijski servis, ukazuje da države članice treba da podstiču javne medijske servise na aktivniju ulogu u promovisanju društvene kohezije i integrisanju svih zajednica, društvenih grupa i generacija, uključujući i manjinske grupe, mlade, starije osobe, siromašne i ugrožene socijalne kategorije, osobe sa invaliditetom i druge, uvažavajući pri tom njihove različite identitete i potrebe. U tom kontekstu, preporučuje se da  posebnu pažnju treba posvetiti sadržaju koji kreiraju te grupe i koji se za njih kreira, kao i njihovom pristupu, zastupljenosti i prikazivanju u javnim medijskim servisima. Dužnu pažnju, takođe, treba posvetiti i pitanjima rodne ravnopravnosti, ukazuje se u navedenoj preporuci.

Preporukom se, istovremeno ukazuje, da  države članice treba da pozovu javne medijske servise da uvedu određene oblike javnih konsultacija, koje mogu podrazumijevati kreiranje savjetodavnih struktura, koje će, gdje je moguće, odražavati raznovrsnost društva, kako bi omogućile da se želje i zahtjevi javnosti pretoče u programsku politiku.

Navedena preporuka, ukazuje da države članice treba da usvoje mehanizme kojima će se garantovati nezavisnost javnih medijski servisa, koja ima vitalan značaj za zaštitu od kontrole jedne ili više političkih ili društvenih grupa, te da  te mehanizme treba uspostaviti u saradnji sa civilnim društvom.

U Smjernicama Generalnog direktorata za proširenje za podršku Evropske unije slobodi  izražavanju i integritetu medijau zemljama proširenja 2014 -2020,ukazano je na sljedeće:

“Javni radiotelevizijski servisi za razliku od drugih, komercijalnih medija su uspostavljeni zakonom ili sličnim aktom. Prema tome oni formalno, ali i po svojoj funkciji, pripadaju povoljnom okruženju za slobodu izražavanja. Pored toga, za finansiranje svojih aktivnosti oni koriste javni novac. U tom pogledu, javni radiotelevizijski servis  ne treba da se miješaju sa komercijalnim emiterima (kao što je navedeno u acquis-u ) i, u isto vrijeme, oni bi trebalo da obezbijede stvarni pluralizam sadržaja (kao što je precizno definisano zakonom – mandat javnog servisa) – što nije obaveza komercijalnih medija. Trenutni status većine javni radiotelevizijskih servisa  u regionu, s obzirom da vlade vrše nad njima političku i finansijsku kontrolu, je očigledno u suprotnosti sa onim što je propisano acquis-em”, stoji eksplicitno u Smjernicama. Sveobuhvatne reformske strategije – za koje su osnove propisane zakonom o javnim emiterima i koje osiguravaju autonomiju finansiranja javnih emitera – trebalo bi da budu sačinjenje i realizovane,“ predviđeno  je  Smjernicama.

U Evropskoj uniji je u toku revidiranje i modernizacija Direktive o audiovizuelnim medijskim uslugama. Programom rada Evropske komisije za 2018. godinu – UJEDINJENIJA, SNAŽNIJA I DEMOKRATSKIJA UNIJA, u Prilogu III Prioritetni predlozi u postupku donošenja, u okviru stavke Povezano digitalno tržište, pored ostalog, kao prioritet predvidena je Modernizacija audiovizuelnog okvira. Komisija je 25. maja 2016. godine, usvojila Predlog direktive Evropskog parlamenta i Savjeta o izmjeni Direktive 2010/13/EU o koordinaciji određenih odredaba utvrđenih zakonima i drugim propisima u državama članicama o pružanju audiovizuelnih medijskih usluga u pogledu promjenjivog stanja na tržištu (Direktiva o audiovizuelnim medijskim uslugama) i dostavila Evropskom parlamentu i Savjetu na usvajanje .Rješenja koja sadrži Predlog direktive Evropske komisije COM/2016/0287 final 2016/0151 (COD) 25.5.2016. odnose se  na sljedeće aktere: nacionalne regulatore, javne televizijske kuće, usluge na zahtjev (usluga Catch- up TV , usluge gledanja na zahtjev, vijesti/portali), platforme za razmjenjivanje videozapisa (trenutno nisu obuhvaćene područjem primjene Direktive o audiovizuelnim medijskim uslugama), samoregulatorne  organizacije, potrošače, uključujuci maloljetnike, oglašivače i agencije za oglašavanje (posebno u pogledu komercijalnih komunikacija) i proizvodače i distributere nezaisnog sadržaja (posebno u odnosu na promociju  evropskih djela).

Jedno je evidentno a to je da izgradnja demokratskog društva  nije moguća bez medijskih sloboda. To je iskustvo koje su prošle najrazvijenije zemlje svijeta pa to čeka i nas.

Drugo, jasno da u ovoj oblasti više ništa neće biti kao prije, jer je  reforma  javnog medijskog sistema  počela s realizacijom. Vide se prvi efekti (ali i otpori!), s tim što malo ko za sad zadovoljan.

Ono što nije sporno je da  budućnost pripada medijskim profesionalcima, stručnim, odgovornim i slobodnim novinarima i menadžerskim strukturama  koji će u svojim dnevnim obavezama i uređivačkom poslu biti zaštićeni od političkog i ekonomskog uplitanja. I uz očuvanu kulturu nezavisnosti i nezavisna regulatorna tijela, koja nemaju ex-ante uticaj na uredničke odluke, urednički izbor ili format programa.   I nezavisne i kompetentne članove regulatornih tijela  čija  su razrješenja prije kraja mandata valjano obrazložena, dostupna javnosti, a postupci transparentni, kao i pravna, politička, finansijska, tehnička i druga sredstva koja su neophodna za njihovo nezavisno funkcionisanje.

I, naravno, sve to uz adekvatan nadzor regulatora koji  ima  primjerena izvršna ovlašćenja i resurse   za efikasno izvršavanje svojih zadataka.

.

 

 

2018-05-08T07:23:14+00:00May 8th, 2018|Uncategorized|